Μια πολυαναμενόμενη εξήγηση για τη νέκρωση του αυτιού προσφέρει λύσεις σε κτηνιάτρους και παραγωγούς.

Η νέκρωση του αυτιού στους χοίρους (PEN) – γνωστή και ως νέκρωση της άκρης του αυτιού ή απλώς νέκρωση του αυτιού – ταλαιπωρεί παραγωγούς και κτηνιάτρους εδώ και δεκαετίες. Η νόσος αυτή απαντάται παγκοσμίως και συνδέεται με κακές συνθήκες ευζωίας, δευτερογενείς λοιμώξεις και οικονομικές απώλειες λόγω μειωμένης ανάπτυξης. Ωστόσο, παρά τις πολυάριθμες θεωρίες και τις δεκαετίες έρευνας, η πραγματική αιτία της PEN παρέμενε ασαφής.

Μια νέα μελέτη παρείχε στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το βακτήριο Fusobacterium necrophorum μπορεί να προκαλέσει άμεσα αλλοιώσεις παρόμοιες με αυτές της PEN στους χοίρους, επιλύοντας μια μακροχρόνια διαμάχη σχετικά με την αιτία της νόσου.

Αυτή η έρευνα αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου για τους παραγωγούς και τους κτηνιάτρους που αναζητούν πιο στοχευμένες στρατηγικές για την αντιμετώπιση της πάθησης.

Τι είναι η νέκρωση του αυτιού και γιατί μας αφορά;
Η PEN περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1976, αν και είχαν υπάρξει ανεπίσημες αναφορές δεκαετίες νωρίτερα. Πρόκειται για μια νόσο που έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον (αλλά και έχει προκαλέσει απογοήτευση) στον κλάδο της χοιροτροφίας λόγω της σχετικά αργής εξέλιξής της, η οποία ωστόσο έχει σοβαρές συνέπειες: τον ακρωτηριασμό του αυτιού. Επί χρόνια, η νόσος συνδεόταν με μια μακρά λίστα πιθανών παραγόντων (πολυπαραγοντική φύση): μυκοτοξίνες, Staphylococcus hyicus, Treponema pedis, PCV2, PRRS, Streptococcus, περιβαλλοντικούς στρεσογόνους παράγοντες, ποιότητα αέρα, υγρασία ή τη συμπεριφορά των χοίρων. Ωστόσο, η νόσος δεν είχε αναπαραχθεί ποτέ πειραματικά – πράγμα που σήμαινε ότι δεν γνωρίζαμε την αιτία της. Σε μια προγενέστερη προσπάθεια, επιστήμονες αναπαρήγαγαν εν μέρει τη νόσο εκθέτοντας υγιείς χοίρους σε αλλοιώσεις προερχόμενες από άρρωστα ζώα. Εκείνη η αρχική μελέτη έθεσε τις βάσεις για να διευκρινιστεί το ερώτημα: τι προκαλεί τελικά τη νέκρωση του αυτιού στους χοίρους;

Τι έγινε και ποια ήταν τα αποτελέσματα;
Οι ερευνητές διεξήγαγαν τρεις ελεγχόμενες δοκιμές σε ζώα, με τη μέθοδο της «μονής τύφλωσης» (single-blind), κατά τις οποίες η θεραπεία που λάμβανε κάθε ζώο ήταν άγνωστη σε όσους παρακολουθούσαν τα χοιρίδια, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα μεροληψίας:

- Δοκιμή 1: Staphylococcus hyicus
- Δοκιμές 2 & 3: Fusobacterium necrophorum
Κάθε δοκιμή ακολουθούσε παρόμοιο σχεδιασμό: χρησιμοποιήθηκαν χοιρίδια ηλικίας 5 εβδομάδων, προερχόμενα από εμπορικό κοπάδι υψηλού υγειονομικού επιπέδου, χωρίς προηγούμενο ιστορικό PEN. Τα χοιρίδια εμβολιάστηκαν ενδοδερμικά στην άκρη του ενός αυτιού, ενώ στο απέναντι αυτί έγινε ένεση αποστειρωμένου διαλύματος. Στόχος της ενδοδερμικής χορήγησης ήταν η προσομοίωση του δαγκώματος των αυτιών. Συμπεριλήφθηκαν επίσης ζώα-μάρτυρες (sentinels) για να διασφαλιστεί ότι η νόσος PEN δεν θα αναπτυσσόταν αυθόρμητα.

Το Staphylococcus hyicus ΔΕΝ προκάλεσε αλλοιώσεις

Στη Δοκιμή 1, δεν παρατηρήθηκαν αλλοιώσεις παρόμοιες με αυτές της PEN σε κανένα από τα χοιρίδια που εμβολιάστηκαν με S. hyicus
→ Αυτό συμβάλλει στον αποκλεισμό ενός από τους παράγοντες που θεωρούνται συχνά ύποπτοι.

Το Fusobacterium necrophorum αναπαρήγαγε την κλασική μορφή νέκρωσης των αυτιών

Στις δοκιμές 2 και 3:

- 4 από τους 10 χοίρους στη δοκιμή 2 εμφάνισαν αλλοιώσεις πανομοιότυπες με αυτές της PEN.
- 7 από τους 9 χοίρους στη δοκιμή 3 εμφάνισαν αλλοιώσεις παρόμοιες με της PEN.
- Οι αλλοιώσεις κυμαίνονταν από ερυθρότητα του δέρματος έως σχηματισμό εφελκίδων (κακάδια), εξελισσόμενες σε πλήρη νέκρωση του ιστού και αποκόλληση τμήματος του αυτιού – κλινική εικόνα πανομοιότυπη με αυτή που παρατηρείται σε περιστατικά πεδίου.
- Η ερυθρότητα του δέρματος εμφανιζόταν εντός ωρών και συνήθως ακολουθούνταν από ιώδη χροιά.
- Περίπου 2 ημέρες μετά τον ενοφθαλμισμό, ήταν ορατές εφελκίδες.
- Η νέκρωση απαιτούσε περίπου 4–6 ημέρες για να εκδηλωθεί.

Πρόκειται για την πρώτη αναπαραγωγή της PEN σε μη εκτεθειμένους (naïve) χοίρους.

Το βακτήριο F. necrophorum απομονώθηκε από τα ενοφθαλμισμένα αυτιά των προσβεβλημένων χοίρων και στις δύο δοκιμές. Σε ορισμένα ζώα (10%), αλλοιώσεις εμφανίστηκαν και στο αντίθετο, μη ενοφθαλμισμένο αυτί, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή διασπορά μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.

Οι μικροσκοπικές αλλοιώσεις αντιστοιχούσαν σε εκείνες των εστιών πεδίου.
Τα δείγματα ιστών από τα νεκρωτικά αυτιά παρουσίαζαν:

- ιστό «επιδιόρθωσης»·
- απώλεια δέρματος·
- παχιές εφελκίδες και φλεγμονή·
- νηματοειδείς σχηματισμούς συμβατούς με το γένος Fusobacterium.

Επιπτώσεις για τη χοιροτροφία
Έχει πλέον τεκμηριωθεί ότι η νέκρωση των αυτιών στους χοίρους οφείλεται σε λοιμώδη παράγοντα: το Fusobacterium necrophorum 

1 Η ταυτοποίηση του αιτιολογικού παράγοντα ανοίγει τον δρόμο για στοχευμένα μέτρα πρόληψης
Οι παραγωγοί και οι κτηνίατροι μπορούν πλέον να εστιάσουν σε στρατηγικές διαχείρισης που περιορίζουν την έκθεση στο F. necrophorum ή την είσοδό του μέσω δερματικών τραυματισμών – κατά τρόπο ανάλογο με την αντιμετώπιση της ποδοδερματίτιδας (foot rot) στα βοοειδή.

2 Τραυματισμός στο αυτί + έκθεση σε βακτήρια = μέγιστος κίνδυνος
Τα ευρήματά μας υποστηρίζουν ένα μοντέλο σύμφωνα με το οποίο το δάγκωμα των αυτιών, οι εκδορές ή οι τραυματισμοί που προκαλούνται από το περιβάλλον δημιουργούν την πύλη εισόδου που απαιτείται για την εκδήλωση της λοίμωξης.
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι το Fusobacterium αποβάλλεται με τα κόπρανα και μπορεί να ανιχνευθεί στο σάλιο υγιών χοίρων. Παραμένει ασαφές εάν όλα τα στελέχη του F. necrophorum έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν νόσο ή εάν ορισμένοι τύποι είναι πιο επιθετικοί από άλλους (όπως συμβαίνει με το E. coli ή το Streptococcus suis).

3 Η PEN πρέπει να αντιμετωπίζεται ως λοίμωξη
Οι περιβαλλοντικοί στρεσογόνοι παράγοντες ενδέχεται να συμβάλλουν, αλλά δεν αποτελούν τη μοναδική αιτία. Ο βακτηριακός παράγοντας είναι καθοριστικός.

4 Προσαρμογές στη βιοασφάλεια μπορούν να βοηθήσουν
Δεδομένου ότι το F. necrophorum απαντάται συχνά στην κοπριά εκμεταλλεύσεων που αντιμετωπίζουν προβλήματα PEN, θα μπορούσαν να εξεταστούν τα εξής μέτρα:
μείωση της πυκνότητας πληθυσμού,
ενίσχυση της καθαριότητας γύρω από τις ταΐστρες και τις ποτίστρες,
ελαχιστοποίηση των πιθανοτήτων τραυματισμού των αυτιών, συμπεριλαμβανομένου του εντοπισμού και της απομάκρυνσης των επιθετικών χοίρων από τους θαλάμους εκτροφής,

5 Μια προοπτική για την ανάπτυξη εμβολίου ή θεραπευτικών μέσων
Με τον καθορισμό του υπεύθυνου παράγοντα, εργαλεία που στοχεύουν στο Fusobacterium θα μπορούσαν να αποτελέσουν βιώσιμες επιλογές για το μέλλον.

Βασικό συμπέρασμα
Η μελέτη αυτή αποτελεί σημαντική εξέλιξη: το F. necrophorum είναι η κύρια αιτία νέκρωσης του άκρου του αυτιού στους χοίρους (PEN).

Η δυνατότητα αναπαραγωγής της PEN σε ελεγχόμενο ερευνητικό περιβάλλον θέτει γερές βάσεις για μελλοντική έρευνα σχετικά με την αντιμετώπιση του προβλήματος σε επίπεδο εκτροφής. Εστιάζοντας στον έλεγχο της έκθεσης στα βακτήρια και στην πρόληψη τραυματισμών στα αυτιά, οι παραγωγοί ενδέχεται τελικά να μπορέσουν να μειώσουν τη συχνότητα και τη σοβαρότητα αυτής της πάθησης που επηρεάζει την ευζωία των ζώων.

Η εργασία αυτή χρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Γεωργίας του Σασκάτσουαν (Agriculture Development Fund) και τον οργανισμό Result Driven Agriculture Research.